میراث و فرهنگ عامه یزد
بادگير خانهي طهماسبي در شهرستان تفت مرمت شد.
خانهي طهماسبي از بناهاي ارزشمند دورهي قاجار است كه هنوز مسكوني است و مانند ديگر خانههاي قديمي يزد بادگير دارد.
بادگير اين خانه كه به فضاي تالار ميرسد، از خشت خام، گل، آجر، گچ و چوب شورونه ساخته شده است؛ اين چوب از انواع چوبهايي است كه استحكامي عالي دارد و در برابر حملهي موريانه نيز مقاوم است. ابعاد اين بادگير 1/35*2/5 و به ارتفاع 14 متر از سطح پشت بام است.
سد كريت طبس يزد، قديمىترين سد قوسى جهان، است.
به گزارش ايسنا - منطقه يزد، سد کريت در 65 کيلومتري جنوب شرق شهرستان طبس در ميان رشته کوههاي شتري قرار دارد، که قديمي ترين سد قوسي جهان محسوب مي شود و قدمت آن به دوران پيش از اسلام بر مي گردد.
سد کريت نمونه عالي از طراحي و ساخت سد در بهترين و علمي ترين نقطه و ساختگاه است و اين بيانگر دقت و دانش علم سدسازي در قديم الايام در کشور باستاني ايران است.
احداث سد بر روي طاق براي حذف تونل انحراف، به کارگيري برج آبگيري برا
ي کاهش سرعت آب و استفاده از گزينه مقاوم در مقابل سيلاب نمونه هاي عالي از خلاقيت و روش ابتکاري در ساختن اين سد برشمرد.
آجرهاي مربعي شکل، سنگ و ساروج، آهگ و خاک رس از عمدهترين مصالح به کاررفته در سد است. اين سد از نوع بتوني و قوسي با ارتفاع 24/5 متر است که براي آن 85 هزار مترمکعب بتون ريزي شده است و عمق حوضچه آبگير 20 متر، طول آن در قسمت تاج 52 متر و عرض تاج بين 120 تا 125 سانتي متر است.
در بدنه بند سد، تعدادي تنبوشه سفالي ديده مي شود، که از آنها براي تخليه بند يا آبگيري استفاده مي شود و در بدنه دريچه، مجرايي وجود دارد که از راه سوراخهايي با نام "قفل" آب را منتقل مي کند
مسنترين موجود زنده نصرآباد، با 1200 سال سن همچنان پابرجا است.
درخت چنار 1200 ساله نصرآباد، لقب مسنترين موجود زنده اين منطقه را از آن خود كرده است.
اين چنار كه 18 متر بلندي دارد، با دور تنه 15 متري خود چشم هر بينندهاي را به تحير وا ميدارد. 
تنه اين چنار 3 متر قطر دارد و تاكنون 4 بار دچار حريق شده است و هم اكنون نيز تنه اين درخت توخالي است و فقط داراي پوسته چند سانتيمتري است .
از نكات جالب توجه در خصوص اين درخت، عبور كردن سه رشته قنات عليا، رتيج و ميانبر نصرآباد، از كنار اين درخت است.
گفتني است، روستاي نصرآباد در 60 كيلومتر يزد و در مسير شيراز قرار دارد.
برج كبوتر خان ميبد بنايي زيباست كه در گذشته براي نگهداري كبوتران و استفاده از كود آنها ساخته شده است.
در دورههاي گذشته برجهاي مختلفي براي كاربردهاي گوناگون در ميبد ساختهاند كه اين برجها عمدتا نقش حفاظتي و ديدهباني داشته است. 
اين برجها را معمولا به فاصله نزديكي از ديوار شهر يا بيرونهها در دو يا سه طبقه به گونهاي كه محوطه وسيعي از بيرون شهر را تحت نظارت داشته باشد، ساختهاند.
برج كبوترخانه در جنوب شرقي باروي قديم است كه ظاهرا برخلاف ساير برجهاي شهر جنبه حفاظتي نداشته است
كاروانسراهاي كرمانيها و گلشن، بناهايي زيبا هستند كه از دوره قاجار به يادگار ماندهاند.
اين بناها در دوره قاجار ساخته شدهاند و از ويژگيهاي ويژه آنها، درب چوبي ورودي، پنجرههاي زيبا و مشبك با شيشههاي الوان و ناودانهاي سنگي است.
يزد در روزگاران قديم از مراكز مهم تجارت بوده و به همين دليل تعدادي كاروانسرا براي اقامت تجار و بازرگانان در يزد بنا شده كه بر سه نوع تاجرنشين، بار انداز به معني محل ورود كاروان مسافري و تداخل و بار و بياباني يا رباط است.
كاروانسراي كرمانيها داراي 14 حجره است كه دربهاي چوبي 10 حجره آن با دربهاي آهني تعويض شده است.
كاروانسراي گلشن از ديگر كاروانسراهاي شهر يزد است كه قدمت آن نيز به دوره قاجار ميرسد.
از ويژگيهاي ويژه اين كاروانسرا نارنجستان زيباي آن با طرح قديمي است. همچنين حياط خلوت كاروانسرا پشت ضلع شرقي قرار دارد كه به بازار پنجه علي راه مييابد و محل استراحت و اقامت مسافران، كاروانيان و حيوانات آنها بوده است
بادگيرها بخشي از بناه و فضاهاي مسکوني شهر يزد در گذشته بودهاند که طبيعيترين روش تهويه بنا به شمار ميرفتند و برحسب سرعت و جهت باد طراحي ميشدند. بناهايي نظير خانههاي قديمي، محراب مساجد و آب انبارهاي يزد از جمله نمونههايي داراي بادگير هستند که در اين ميان ميتوان به بادگير خانه آقازاده ابرکوه، بادگير باغ دولت آباد، بادگير محراب مسجد ريگ و ملااسماعيل و بادگيرهاي آب انبارهاي عصر آباد و حسين آباد اشاره کرد که اين آب انبارها به دليل داشتن هفت بادگير در کشور منحصر به فرد هستند.
مصالح ساختماني بادگيرها را معمولا خشت خام، آجر، گل، گچ و چوب شورونه تشکيل ميدهد، چهار بخش عمده بادگير شامل بدنه، قفسه، تيغهها و سقف است و از انواع مختلف بادگيرها ميتوان به بادگير يک طرفه، دو طرفه، سه طرفه، چهار طرفه و چند وجهي اشاره کرد که اغلب بادگير هاي ميبد و اردکان يک طرفه هستند. همچنين بادگير 8 طرفه باغ دولت آباد يزد با 33 متر ارتفاع بلندترين بادگير جهان محسوب ميشود. 
بادگيرها که درگذشته به عنوان سيستم تنفسي شهر محسوب ميشدند، جريان طبيعي هوا را به داخل ساختمان هدايت ميکردند و با توجه به اينکه در خانهها، بادگيرها معمولا در ضلع جنوبي حياط يعني در سمت تابستان نشين خانه ساخته ميشدند، نوعا به تالار و حوض خانه، کلاه فرنگي و زير زمين ارتباط داشتند.
بادگيرخانهها را نمايانگر تشخص و منزلت اجتماعي صاحبان آنها است و اين موضوع از طريق ارتفاع و نوع تزئينات آنها مشخص ميشود.
در پايان ميتوان به بادگير باغ دولت آباد، بادگير آب انبار کليميان، بادگيرهاي آب انبار شش بادگيري و هفت بادگيري عصر آباد و حسين آباد و ... به عنوان شاخص ترين بادگيرهاي يزد اشاره کرد.
آنچه بر نحوه گسترش و مركزيت هسته اوليه يزد مطرح مي باشد مي تواند فقط بخشي از واقعيت امر باشد. مطالعه آنچه كه در زمينه پژوهشهاي باستانشناختي در محدوده بافت تاريخي شهر يزد صورت گرفته اطلاعات چنداني ارائه نمي نمايد كه بتوان به صورت علمي و مستند در مورد ادوار تاريخي مطرح در اين شهر اظهار نظر نمود حال تنها راه كار در اين خصوص مطالعات سيستماتيك و منظم باستانشناختي است كه به تمام سئوالاتي كه مطرح است جواب قانع كننده اي ارائه دهد.
يك قطعه سفال مي تواند در تاريخ گذاري تاثير گذار باشد ولي اين امر مستلزم اين است ....
گذشته با پشم لطیف یا ابریشم مصنوعی، با طرحهای تزیینی گوناگون ( بته جقه ای ، بته خرقه ای ، راه راه ، شاخ گوزنی در هم ، امیری ) بافته می شده است . امروزه این پارچه بوسیله دستگاههای بافندگی و ابریشم مصنوعي بافته می شود .
ترمه واژه ایست هندی ، به معنی درخت سروی که نوک آن خمیده است .....
نور وروشنایی تجلی هستی و حقیقت و منشاء حیات است که قندیل نیز از جمله یکی از ابزار روشنایی محسوب می گردد.
روشنایی و آتش در ایران باستان مورد ستایش قرار داشته و در فرهنگ اسلامی نیزاز جایگاه خاصی برخوردار است ، بطوری که یکی از اسمای الهی « نور » است ودر قرآن مجید ، سوره ای به همین نام وجود دارد . درقرآن کلمه نور در 25 سوره و متجاوز از 30 بار آمده است ودرآیه 35 سوره نور که به آیه نور معروف است ،خداوند نور آسمانها و زمین دانسته شده است...
حسن ملارضا اين باغ را بنا نهاد و آن را به دامادش علي پهلوان اهدا كرد. اين باغ متعلق به اواخر دوره قاجار است و داراي 16 حقابه (10 - 11 دقيقه آب قنات حسن آباد) است كه هر 12 روز يكبار در آن جاري ميشود و درختان چنار چون سربازان سالخورده و هميشگي اطراف جوي آن به مراقبت از آن ميپردازند و آب روان به درختان انار، بادام و خرمالو نيز برسد.
باغ پهلوان پور از لحاظ معماري نماينده تغييرات سبك باغسازي كهن به جديد و رايج امروزي است....
بقیه در ادامه مطلب
